Σήμερα, Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012, στις 9.00μμ, θα προβληθεί στον Πολυχώρο Πολιτισμού “διέλευσις” (Λέσβου 15 & Πόρου, Κυψέλη, τηλ.: 210 86 13 739) το μικρού μήκους ντοκιμαντέρ «w4crisis». Θα ακολουθήσει συζήτηση με την «Πρωτοβουλία Γυναικών ενάντια στο Χρέος και στα Μέτρα Λιτότητας» και την Κωνσταντίνα Κούνεβα.

Το «w4crisis» είναι ένα κινηματικό ντοκιμαντέρ, το οποίο βραβεύτηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Πάτρας, με την ειδική διάκριση για την «Καταγραφή του Σήμερα στην Ελλάδα της Κρίσης». Το ντοκιμαντέρ, μέσα από τις διηγήσεις 4 σύγχρονων γυναικών – Κωνσταντίνα Κούνεβα, Φωτεινή Λαμπρίδη, Ρενάτα Βιντζηλαίου και  Ελένη Καλαμπόκα – επιχειρεί μια σύντομη αναδρομή στη σχέση που έχει επιφυλάξει στη γυναίκα το οικονομικό μοντέλο, από τις απαρχές του το 18ο αι. μέχρι σήμερα. (Δημοσιογραφική ομάδα: Μαρινίκη Αλεβιζοπούλου, Ειρήνη Κοντογεωργίου, Μαρία Λούκα / Σκηνοθεσία – Παραγωγή: ThePressProject.gr / Κώστας Εφήμερος).

«Τριήμερο κινηματογραφικών προβολών»

Προβολή των βραβευμένων ταινιών του 13^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Πάτρας

Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 20, 21 και 22 Ιανουαρίου 2012

Ώρα έναρξης προβολής: 19:00

Ημερήσια είσοδος: 5 ευρώ

Filed under: Ελλάδα, Πολιτικά, The Press Project Tagged: Διέλευσις, Πρωτοβουλία Γυναικών, Φεστιβάλ Κινηματογράφου Πάτρας, The Press Project, W4Crisis ]]> http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2012/01/21/w4crisis-%cf%83%ce%ae%ce%bc%ce%b5%cf%81%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd-%cf%80%ce%bf%ce%bb%cf%85%cf%87%cf%8e%cf%81%ce%bf-%ce%b4%ce%b9%ce%ad%ce%bb%ce%b5%cf%85%cf%83%ce%b9%cf%82/feed/ 0 kosmaskomistis w4crisis http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2012/01/19/unfollow-2-%ce%ba%cf%85%ce%ba%ce%bb%ce%bf%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%b5%ce%af/ http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2012/01/19/unfollow-2-%ce%ba%cf%85%ce%ba%ce%bb%ce%bf%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%b5%ce%af/#comments Thu, 19 Jan 2012 12:44:58 +0000 Augustine Zenakos http://artfullyonsaturday.wordpress.com/?p=1900 ]]> UNFOLLOW Το τεύχος #2 κυκλοφορεί. Ζητήστε το στα περίπτερα!

Διαβάστε στο UNFOLLOW #2:

«Ο Εφραίμ και η παρέα του μπέρδεψαν το προσευχητάρι με το μπλοκ επιταγών, αλλά αυτό δεν είναι η μόνη πλευρά του σκανδάλου. Ολόκληρο το πολιτικό σύστημα της Ελλάδας –οικονομικοί παράγοντες, τραπεζίτες και βέβαια επιχειρηματίες– περνούσε από το Βατοπέδι και τους τραπεζικούς λογαριασμούς του, ξέροντας πως περνά στα Άγια των Αγίων. Ενός πολύ ειδικού συμφέροντος που τους συνέδεε ως ομφάλιος λώρος. Μπίζνες, μυστικισμός, συνωμοσία και πολιτική ισχύς». - Ο Κώστας Βαξεβάνης παρακολουθεί τον ηγούμενο Εφραίμ να προσεύχεται Εις το όνομα του Πατρός, του Υιού και του Επενδυτικού Πνεύματος.

«Ο μύθος λέει πως έχει το (αθόρυβο) πάτημα της γάτας. Η διαδρομή του μαρτυρά πως πιθανότατα διαθέτει και τις επτά ψυχές της. Ένας δημοσιογράφος που θριάμβευσε ως επιχειρηματίας. Ένας επιχειρηματίας που ποτέ δεν σταμάτησε να σκέφτεται ως δημοσιογράφος. Ο Σταύρος Ψυχάρης είναι ο τελευταίος αυτοκράτορας των παραδοσιακών ΜΜΕ. Και βλέπει την αυτοκρατορία του να χάνεται…» - Ο Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος παρακολουθεί την Πτώση του Σταύρου Ψυχάρη.

«Από το 1922 μέχρι σήμερα δεν έφυγε λεπτό από το κέντρο της πολιτικής σκηνής. “Καταχθόνιο” το χαρακτήρισαν πολλοί, το κατηγόρησαν ότι “ανεβοκατεβάζει κυβερνήσεις” και ότι παίζει βρόμικα παιχνίδια. Τελικά, για ποιον “παίζει” το Συγκρότημα; Ο θρύλος του χτίστηκε γύρω από τους αγώνες του ιδρυτή του για τη φιλελεύθερη παράταξη και τη Δημοκρατία. Αλλά μήπως ήταν προορισμένο να παίζει μόνο για τον εαυτό του; Και ποιος μιλάει γι’ αυτό;» - Η Μαρινίκη Αλεβιζοπούλου και ο Αυγουστίνος Ζενάκος αφηγούνται την Παντοδυναμία και παρακμή του ΔΟΛ. (Σε αυτό το τεύχος, το Μέρος Α΄. Το Μέρος Β΄, καθώς και σειρά κειμένων για τα κυρίαρχα ΜΜΕ και τη σχέση τους με το πολιτικό σύστημα, από το επόμενο τεύχος.)

«Αμερικανοί στρατιώτες συγκεντρώνονται στο Ισραήλ, η ανησυχία για την πιθανότητα να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ κυριαρχεί στις αγορές πετρελαίου, το Ιράν καταφέρει πλήγματα κατά των ΗΠΑ, οι Παλαιστίνιοι περιμένουν ακόμη τον Λευκό Οίκο να ασκήσει πίεση στο Ισραήλ. Αλλά η Αμερική έχει εκλογές…» - Ο Πάνος Χαρίτος από την Ιερουσαλήμ βλέπει Σύννεφα πολέμου.

«Έκτακτη ανακοίνωση: ο Βλαντιμίρ Τσούροφ, επικεφαλής της ρωσικής κεντρικής εκλογικής επιτροπής, τραυματίστηκε σε πυρκαγιά. Έχει υποστεί σοβαρά εγκαύματα στο 146% του σώματός του». Παρότι η πολιτική σάτιρα γνωρίζει στιγμές μεγάλης δόξας, εν μέσω κατηγοριών για γενικευμένη νοθεία στις πρόσφατες εκλογές, το ζητούμενο τώρα για τη Ρωσία είναι εναλλακτική πολιτική αντιπροσώπευση». - Η Κατερίνα Κιτίδη ταξίδεψε στη Ρωσία και αναζήτησε Το μεγάλο ροκέ.

«Το 2011 δεν μας άφησε μόνο την εμβάθυνση της πολιτικής κρίσης σε όσες χώρες είχαν ήδη πληγεί από το 2010 και τη βύθιση στη δίνη της κι άλλων οικονομιών. Μας άφησε και τη μετάσταση της κρίσης στην πολιτική, στο ίδιο το πολιτικό σύστημα – και όχι μόνο στο κυβερνών κόμμα. Πρόκειται μάλιστα για φαινόμενο που ξεπερνάει κατά πολύ τα ελληνικά σύνορα, όσο κι αν ακόμη κι εδώ η Ελλάδα διεκδικεί τον τίτλο του πειραματόζωου». - Ο Λεωνίδας Βατικιώτης περιγράφει Το τέλος του πολιτικού μας συστήματος.

«Διαδικασία η οποία χαρακτηρίζει τα συστήματα με υψηλό επίπεδο πολυπλοκότητας και συνιστάται στην ικανότητα των εν λόγω συστημάτων, υπό μεταβαλλόμενες εξωτερικές και εσωτερικές συνθήκες, να αναπαράγουν, να διατηρούν, ακόμη και να τελειοποιούν την οργάνωση τους». - Την Αυτοοργάνωση σκιαγραφεί με τις φωτογραφίες της η Στεφανία Μιζάρα.

«Η πολιτική πέθανε. Η οικονομία πεθαίνει. Οι κυβερνήσεις πέφτουν, αλλά η λιτότητα μένει. Στο δρόμο τους προς μια νέου τύπου φεουδαρχία, οι απανταχού καπιταλιστές έχουν βγάλει εδώ και καιρό τις δημοκρατικές μάσκες και φοράνε τις μπότες με τη σιδερένια φτέρνα, ποδοπατώντας ανηλεώς τα πιο αδύναμα στρώματα του πληθυσμού. Είναι αυτός ο καιρός για την επιστροφή στην πολιτική οικονομία;» - Ο Γιώργος Τσιάρας εξερευνά τη «Δημοκρατία» των αγορών.

«Καθώς κυβερνήσεις και πολιτικοί, τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα, αντιλαμβάνονται τη δύναμη του Διαδικτύου, τα social media καταλήγουν λιγότερο «μέσα κοινωνικής δικτύωσης» και περισσότερο εργαλεία πολιτικής επιρροής». - Ο Άρης Χατζηστεφάνου αναζητεί τα Πολιτικά δίκτυα.

«Τα μπλογκ από κάπου το έμαθαν αυτό. Γιατί υπήρξε μια εποχή που δεν μπορούσε ο καθένας να ιδρύσει ένα μέσο ενημέρωσης, να εκβιάσει, να σπιλώσει, να κάνει την πλάκα του, να πεθάνει πριν την ώρα του έναν συγγραφέα, να ταΐσει το συλλογικό φαντασιακό ματαίωση και μίσος». - Ο Παναγιώτης Φραντζής υποστηρίζει ότι Τα μπλογκ δεν λένε πάντα την αλήθεια.

«Η 1η Δεκεμβρίου ήταν η Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Μια μέρα όπου κάθε χώρα αναμένεται να προβάλει την εκστρατεία της κατά του ιού. Η καμπάνια της Ελλάδας, ωστόσο, μέσω του υπουργείου Υγείας και του ελεγχόμενου από αυτό Κέντρου Ειδικών Λοιμώξεων, περιορίστηκε –πάντα με αφορμή την κρίση– στην «καμπάνια» κατά των μεταναστών και των τοξικομανών. Λίγο μετά την Πρωτοχρονιά, το AIDS διαδέχτηκε η ελονοσία. Πάλι οι μετανάστες έφταιγαν». - Η Μαρινίκη Αλεβιζοπούλου καταγράφει τη Μισαλλοδοξία του υπουργείου Υγείας. Φωτογραφίζει  ο Αχιλλέας Ζαβαλλής.

«Στις 10 Οκτωβρίου 2011, ο 70χρονος έλληνας συνταξιούχος Θανάσης Γεωργιάδης και ο 45χρονος βούλγαρος σκηνοθέτης-μπογιατζής Λιούμπεν Αλέξιεφ άνοιξαν ένα εγκαταλειμμένο και ερειπωμένο κτίριο στην οδό Φράγκων 17 στη Θεσσαλονίκη και απηύθυναν ανοιχτό κάλεσμα σε κάθε άπορο, άστεγο, άνεργο, μετανάστη και φοιτητή. «Επιβίωση» ονομάστηκε η ανοιχτή κοινωνική κατάληψη, που γρήγορα πλαισιώθηκε από ένα πρωτόγνωρο κύμα αλληλεγγύης». - Η Νέλλη Ψαρρού ρωτάει: Ζωή ή Επιβίωση;

«Παραμνημονιακό φαινόμενο, ο πολιτισμικός πόλεμος μαίνεται στο διαδίκτυο, στα social media, αλλά και στις στήλες έγκριτων εφημερίδων και περιοδικών». - Μια προσπάθεια σκιαγράφησης του προφίλ των πολιτισμικών πολεμιστών κάνουν η Becky Bloom και η Έφη Γιαννοπούλου, συζητώντας για την Επιλεκτική (πολιτισμική) χρεοκοπία.

Στο UNFOLLOW #2 διαβάστε ακόμη τις νέες στήλες:

«Ελληνοφρένεια»: Η δημοφιλής πολιτική σάτιρα, τώρα στις σελίδες του UNFOLLOW! - Από τον Θύμιο Καλαμούκη

«Κοσμικά»: Σύντομα σχόλια για τη διεθνή επικαιρότητα. - Από την Κατερίνα Κιτίδη και τον Γιώργο Τσιάρα

«Μουσείο»: Κάθε μήνα, ένα έργο τέχνης. - Στο τεύχος #2 τη στήλη έχει ο Γιάννης Μαλεγιαννάκης.

Και πολλά ακόμη:

Διήγημα του Georges Le Nonce.

Ποίημα του Ιορδάνη Παπαδόπουλου.

Και  από όλη την ομάδα του UNFOLLOW: «Πρόχειρο», «Τεχνηέντως», «Μεσαιωνικά», «Old Boy», «Πιτσιρίκος», «Απαντήσεις», «Το μικρό φουαγιέ», «Αδέσποτη», «1/125»…

UNFOLLOW Δεν ακολουθείς. Διαβάζεις.

Κώστας Μπασάνος, La Rivoluzione Siamo Noi, 2010, 3η Μπιενάλε της Αθήνας 2011 ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ, παραχώρηση του καλλιτέχνη και του Κ. Σ. Τ. Ιλεάνα Τούντα.

Τον Μάιο του 1527, η Ρώμη λεηλατήθηκε από τους στασιαστές στρατιώτες της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Έθνους. Ανάμεσα σε όσους διέφυγαν – δεν έχω σαφή εικόνα του πώς ήταν μια λεηλασία το 1527 αλλά μοιάζει άσχημη – ήταν και ο ζωγράφος Παρμιτζιανίνο. Έφυγε από τη Ρώμη και πήγε στη Μπολόνια.

Είναι ενδιαφέρον τι ζωγράφισε o Παρμιτζιανίνο μόλις είχε γλυτώσει το τομάρι του από τη λεηλασία. H «Μαντόνα με την Αγία Μαργαρίτα και αγίους» είναι εξαιρετικό έργο αλλά δύσκολα μπορεί να πει κανείς ότι αναστοχάζεται ή αντανακλά τις πολιτικές συνθήκες της εποχής. Η τέχνη δεν το κάνει πάντα αυτό. Η Ιστορία είναι γεμάτη με καλλιτέχνες που ζωγράφιζαν νεκρές φύσεις όσο προήλαυναν οι φασίστες ή μονόχρωμους μουσαμάδες όσο η χώρα τους σφαγίαζε τη νοτιοανατολική Ασία.

Είναι δύσκολο να τα βάλει κανείς με τα στερεότυπα. Τούτο, που κυκλοφορεί πολύ και μοιάζει να είναι αποδεκτό από όλους, δεν αποτελεί εξαίρεση: «η τέχνη είναι πάντοτε πολιτική». Ανοησίες. «Πολιτική» είναι ένας χαρακτηρισμός που, χρησιμοποιημένος με αυτόν τον τρόπο, παραμένει τόσο ανοικτός ώστε τελικά να μην έχει άλλη χρησιμότητα από το να κολακεύει τους καλλιτέχνες και τους περί την τέχνη επαγγελματίες και να απαλύνει τις ενοχές τους.

Ακριβέστερα, όχι μόνο δεν είναι η τέχνη πάντοτε πολιτική αλλά η τέχνη δεν έχει και καμία υποχρέωση να είναι πολιτική. Εμείς έχουμε μια κανονιστική μανία να πούμε κάθε στιγμή αν η τέχνη είναι αυτό ή το άλλο. Αλλά είναι δική μας ψύχωση, εμμονή των ανθρώπων που ανήκουν στη νεφελώδη κατηγορία «επαγγελματίες της τέχνης». Στην πραγματικότητα, δεν υφίσταται ούτε η συμμετρική υποχρέωση, να απαιτεί δηλαδή κανείς κοινωνικοπολιτική εμπλοκή από ένα καλλιτέχνημα. Αν στην όπερα τραγουδάνε Μαντάμα Μπάτερφλαϊ, αυτό παραμένει ένα εξαίσιο έργο άσχετα με το πόσους διαδηλωτές άφησαν τούτη την εβδομάδα ανάπηρους τα ΜΑΤ.

Υπάρχει ωστόσο μια τέχνη που διατείνεται ότι σκοπεύει να είναι πολιτική ή που πειστικά ως ένα σημείο έχει παρουσιαστεί ως τέτοια. Ίσως το διασημότερο παράδειγμα το προσφέρει ο Πάμπλο Πικάσο, θρυλικός ως πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης, την καλύτερη περιγραφή για την πολιτική δέσμευση του οποίου την έχει δώσει μάλλον ο ομότεχνός του, Σαλβαντόρ Νταλί: «Ο Πικάσο είναι ζωγράφος, το ίδιο κι εγώ. Ο Πικάσο είναι Ισπανός,το ίδιο κι εγώ. Ο Πικάσο είναι κομμουνιστής, ούτε κι εγώ».

Ο Πάμπλο Πικάσο τάραξε τον κόσμο με την ανακοίνωση ότι είχε γίνει μέλος του γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος στις 4 Οκτωβρίου 1944. Επρόκειτο για την ισχυρότερη στιγμή του κόμματος – το 1945 κατέκτησε 159 έδρες στο γαλλικό κοινοβούλιο και τον Νοέμβριο του 1946 έφτασε τις 182 έδρες, περισσότερες από ό,τι ποτέ στην ιστορία του. Σημασία έχει, βέβαια, να τονιστεί εδώ ότι επρόκειτο πρωτίστως για μια πολιτική επιλογή – όχι για μια καλλιτεχνική. Ωστόσο, οι καλλιτεχνικές του επιλογές δεν έμειναν ανεπηρέαστες. Φυσικά, ουδέποτε ασπάστηκε τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό, το επίσημο καλλιτεχνικό δόγμα του σοβιετικού κομμουνισμού, έκανε όμως άλλα πράγματα: Ζωγράφισε, λόγου χάρη, το περίφημο περιστέρι του για το Παγκόσμιο Κίνημα για την Ειρήνη, του οποίου έγινε μία από τις ηγετικές φυσιογνωμίες. Η δραστηριότητά του εκεί είναι μάλιστα ιδιαιτέρως σημαντική σε σχέση με τον ρόλο που έπαιξε το Κίνημα κατά τα πρώτα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. Σε μια μάλλον απογοητευτική εκ των υστέρων αποκάλυψη της Ιστορίας, ωστόσο, μολονότι το Κίνημα παρουσιάστηκε ως ανεξάρτητη πρωτοβουλία διανοουμένων για τον πυρηνικό αφοπλισμό, στην πραγματικότητα ήταν ενορχηστρωμένο από τον επίτροπο για θέματα πολιτισμού του Στάλιν, τον Αντρέι Ζντάνοφ. (Η υποστήριξη του Ζντάνοφ μάλλον τορπιλίζει οποιοδήποτε επιχείρημα ενδιαφέροντος για το «από τα κάτω» – θέλω να πω, πόσο πιο «από τα πάνω» μπορεί να είναι κανείς από επίτροπος της ΕΣΣΔ;)

Ιεραρχίες και πλευρές

Αλλά ας εκσυγχρονιστούμε – είναι και της μόδας – και ας πάμε σε κάποιον που υποστηρίζει ότι  ενδιαφέρεται έντονα για το «από τα κάτω»: στο εσωτερικό της πολυθρύλητης και ευμεγέθους εγκατάστασής του, με τίτλο «CavemanΜan», ο διασημότατος Τόμας Χίρσχορν έχει γράψει ανά διαστήματα τη φράση «1 Man = 1 Man» («1 άνθρωπος = 1 άνθρωπος»), κάτι που έχει παρουσιαστεί ως ένα κάλεσμα για την «κατάργηση των ιεραρχιών».

Είχα την τύχη να δω το έργο αυτό στην έκθεση «The Luminous Interval – Έργα από τη συλλογή Δημήτρη Δασκαλόπουλου» στο Μουσείο Guggenheim του Μπιλμπάο. Την ημέρα μετά τα εγκαίνια, παρακολούθησα μια ομιλία ορισμένων από τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες στο αμφιθέατρο του μουσείου.

Μιλώντας για τη δουλειά του, ο Χίρσχορν δεν παρέλειψε να αναφέρει τη στάση του στο ζήτημα που είχε ανακύψει με τις τραγικές εργασιακές συνθήκες στο νεοανεγειρόμενο μουσείο Guggenheim του Ντουμπάι, η οποία τον είχε οδηγήσει στο να υπογράψει την έκκληση για μποϊκοτάζ του νέου μουσείου.

Τη στιγμή των ερωτήσεων, πρώτος μίλησε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος. Κοντά στα άλλα, είπε και ότι συμφωνεί πως υπάρχει πρόβλημα με τις εργασιακές συνθήκες στο Ντουμπάι αλλά διαφωνεί με το μποϊκοτάζ. Υπενθυμίζοντας ότι ο ίδιος είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Solomon R. Guggenheim, κατέληξε: «Δεν είμαστε εμείς οι δράστες. Εμείς είμαστε οι φορείς της αλλαγής. Είμαστε όλοι από την ίδια πλευρά.»

Ο μόνος από τους καλλιτέχνες που αποπειράθηκε να δευτερολογήσει ήταν ο Τόμας Χίρσχορν. Ομολογουμένως, δεν κατάλαβα τι είπε, σίγουρα όμως δεν έθεσε αυτό που φάνηκε σε εμένα το αυτονόητο ερώτημα: Ποιοι είμαστε «εμείς»; «Εμείς» που είμαστε από την ίδια πλευρά;

Τι είναι αυτό που κάνει έναν από τους πιο φημισμένους καλλιτέχνες του κόσμου να μασάει τα λόγια του μπροστά σε έναν συλλέκτη, έστω και μεγάλο, έστω και «ισχυρό» (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό), έστω και πρόεδρο του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων; Η συμβατική σοφία θα έλεγε ότι δεν θέλει να χάσει την πελατεία του. Αλλά, προσωπικά, δεν το πιστεύω. Όχι μόνο επειδή δεν την έχει, στενά μιλώντας, ανάγκη αλλά και επειδή δεν νομίζω ότι θα την έχανε στην πραγματικότητα, αν διαφωνούσε: τα παραδείγματα συλλεκτών που αγαπούν έργα, τα πολιτικά μηνύματα των οποίων έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις πρακτικές των ιδίων ως οικονομικών παραγόντων, είναι αμέτρητα. Πιστεύω ότι άλλος είναι ο λόγος.

Ο Τόμας Χίρσχορν δεν μπορεί να μιλήσει διότι το καθοριστικό είναι το πλαίσιο ανάγνωσης, όχι οι προθέσεις ή τα υποτιθέμενα εγγενή γνωρίσματα αυτού που λέει κανείς. Το πλαίσιο όπως είναι δεδομένο, εξασφαλίζει ότι το έργο ενός «πολιτικού» καλλιτέχνη δεν μπορεί να έχει τον παραμικρό πολιτικό αντίκτυπο. Δεν είναι επί της ουσίας πολιτικό διότι δεν δημιουργεί καμία σύγκρουση, δεν τροποποιεί καμία σχέση. Γίνεται αντιληπτό με απολύτως εσωτερικά κριτήρια, δίχως να διασπά το πλαίσιο που το καθιστά αναγνώσιμο, δίχως να πιέζει το δεδομένο παράδειγμα. Και το να επιδιώξει κανείς τη σύγκρουση σε μια απλή συζήτηση, υπό τη σκιά αυτής της συνθήκης, θα ήταν αφελές – είμαι βέβαιος, δίχως να του έχω μιλήσει, ότι ο Χίρσχορν το γνωρίζει αυτό.

Ριζοσπαστισμός και αξία

Σε ένα κείμενό του για τις εκθέσεις στο Πεδίο Δράσης Κόδρα 2011 του Δήμου Καλαμαριάς, ο επιμελητής εκθέσεων Θεόφιλος Τραμπούλης έγραψε για «ένα καλλιτεχνικό παράδειγμα του οποίου ο αντικομφορμισμός και η πολιτικά ριζοσπαστική στάση ήταν η βασικότερη ανταλλακτική του αξία.» Βρίσκω εξαιρετική τη διατύπωση. Θα υποστήριζα, ακόμη περισσότερο, ότι το να λέμε πως ο αντικομφορμισμός και η πολιτικά ριζοσπαστική στάση είναι η ανταλλακτική αξία σημαίνει ότι αυτή η πολιτική στάση δεν υποστασιοποιείται στην πραγματικότητα με πολιτικούς όρους – τουλάχιστον αν ως πολιτικούς όρους αντιλαμβανόμαστε μια σύγκρουση.

Όπως έγραψα και πιο πάνω, δεν έχουμε ενδεχομένως κανέναν λόγο να είμαστε δύσπιστοι απέναντι στην καλλιτεχνική δημιουργία, αν δεν αποτελεί ζητούμενό μας η πολιτική της υπόσταση. Στον βαθμό, όμως, που αποτελεί ζητούμενό μας η κοινωνικοπολιτική εμπλοκή από την τέχνη, έστω κι αν δεν είναι υποχρεωτικό, είναι ο Τόμας Χίρσχορν απλώς ένα κακό παράδειγμα ή η τέχνη δεν μπορεί να έχει πολιτικό αντίκτυπο έτσι κι αλλιώς; Οφείλω να υπενθυμίσω κάτι το οποίο γράφω εδώ και καιρό: δεν υπάρχει τέχνη νοητή εκτός μιας οικονομίας, ενός πολιτικοοικονομικού παραδείγματος. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει τέχνη εκτός οικονομίας, η σύντομη απάντηση είναι όχι, δεν μπορεί, τουλάχιστον αν με την έννοια «πολιτικό αντίκτυπο» εννοούμε μια ρήξη.

Εξηγούμαι: νομίζω, θα συμφωνήσουμε ότι ένας από τους πιο επιτυχημένους και πιο μαζικούς τρόπους παρουσίασης και διάδοσης της τέχνης σήμερα είναι οι Μπιενάλε. Ως περιοδικά μουσεία σύγχρονης τέχνης, διατείνονται ότι εκφράζουν το καλλιτεχνικό πνεύμα της εποχής, ότι αποτελούν «εργαστήρια καλλιτεχνικού στοχασμού» και ότι καταπιάνονται με «πολιτικά ζητήματα». Αν δει κανείς τις περισσότερες Μπιενάλε και μεγάλες περιοδικές εκθέσεις των τελευταίων ετών, από τη Ντοκουμέντα του Κάσελ ως τις Μπιενάλε της Βενετίας, της Κωνσταντινούπολης, της Λυών ή του Βερολίνου, μιλάμε πάντοτε για «πολιτικές εκθέσεις», τουλάχιστον σύμφωνα με το θέμα τους.

Ποια είναι όμως η ρητορική αυτών των μεγάλων θεσμών όχι ως εκθέσεων αλλά ως διοργανώσεων; Υπήρξα μέχρι πρότινος συνδιευθυντής της Μπιενάλε της Αθήνας. Έχοντας συνδιοργανώσει δύο τέτοια μεγάλα φεστιβάλ, και έχοντας συντονίσει για ένα διάστημα το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Μπιενάλε, αντικείμενο του οποίου ήταν ακριβώς η τεχνοκρατική αλληλοεκπαίδευση τέτοιων θεσμών στην Ευρώπη, είμαι στην ευτυχή θέση να γνωρίζω πως όταν συνδιαλεγόμαστε με πολιτειακές αρχές ή ενδεχόμενους χρηματοδότες, είτε δημόσιους είτε ιδιωτικούς, υποστηρίζουμε περίπου τα εξής: Τέτοιοι θεσμοί είναι χρήσιμοι για την ανάπτυξη των πόλεων, αναδεικνύουν την σύγχρονη και διεθνούς εμβέλειας ταυτότητά τους και δημιουργούν μια δευτερογενή οικονομία υπηρεσιών, η οποία αφήνει στην πόλη μιάμιση φορά τον προϋπολογισμό του φεστιβάλ μέσω τουρισμού, κατανάλωσης και πάει λέγοντας…

Φυσικά, η ελληνική πραγματικότητα ανταποκρίθηκε σε αυτή τη ρητορική με πλείστους όσους ευτράπελους τρόπους, στους οποίους δεν θα επεκταθώ εδώ. Θα υποστηρίξω, ωστόσο, ότι αυτό που μας επέτρεπε να αναπτύσσουμε μια τέτοια ρητορική, η οποία δημιουργούσε το ασφαλές περίβλημα μέσα στο οποίο κατοικούσε η «πολιτική» τέχνη, προϋπέθετε την ύπαρξη μιας συμπαγούς αφήγησης ή, ακριβέστερα, ιδεολογίας.

Ήταν η εξής: Ναι, έχουμε προβλήματα αλλά «πάμε καλά». Ζήσαμε την οκταετία Σημίτη, έχουμε Αττική Οδό, Εγνατία Οδό, αεροδρόμιο, κάναμε Ολυμπιακούς Αγώνες με την ομορφότερη τελετή έναρξης στην πρόσφατη Ιστορία. Ανάπτυξη! Μπορεί να μην έχουν λυθεί τα πάντα αλλά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε είναι τεχνικά, όχι θεμελιώδη. Το αν ο Γιώργος Βουλγαράκης ως υπουργός Πολιτισμού τα έκανε μαντάρα με τις επιχορηγήσεις ή αν ο Χρήστος Ζαχόπουλος τα μπέρδεψε με τους συλλόγους ή αν ο Αντώνης Σαμαράς έκανε παζάρια με τις οικονομικές ενισχύσεις σαν να αγόραζε χαλί ή αν η Deutsche Bank ή η Cosmote ως χορηγοί είχαν παράλογες απαιτήσεις – για την ακρίβεια: η Deutsche Bank δεν είχε, ενώ η Cosmote είχε δυσανάλογες, όχι παράλογες – σε σχέση με τη στήριξη που προσέφεραν ή αν πάμπλουτοι εφοπλιστές αντιμετώπιζαν το ενδεχόμενο μιας δωρεάς στην τέχνη ως απερίσκεπτο έξοδο την ίδια στιγμή που μια στροφή στο κλειδί της θαλαμηγού τους κόστιζε τα διπλά – όλα τούτα είχαν ασφαλώς τη σημασία τους. Αλλά είχαν «τεχνική» σημασία: δεν γίνονταν, δηλαδή, αντιληπτά ως ανυπέρβλητα στο πλαίσιο του υφιστάμενου παραδείγματος.

Πολιτισμός και Κράτος Έκτακτης Ανάγκης

Θα προτείνω τώρα ένα παράδοξο – συν τοις άλλοις επειδή έχω κουραστεί πολύ με την ψευδοφιλελεύθερη ρητορική περί «άθλιου ελληνικού κράτους»: παρόλα τα ευτράπελα, επειδή ακριβώς η ιδεολογία ήταν συμπαγής, το κράτος εκείνο και η κοινωνία την οποία διαχειριζόταν ήταν, με όλα τους τα ελαττώματα, αφάνταστα προτιμότερα από αυτά που εδώ και ένα διάστημα δημιουργούνται και τον πολύ τελευταίο καιρό αναδείχθηκαν δοξαστικά.

Το ότι η ιδεολογία κατέρρευσε είναι προφανές. Δεν «πάμε καλά» πια. Δεν θα μας κουράσω όλους με πολλά – μισθοί, συντάξεις, τέλη ακίνητης περιουσίας, ΔΕΗ κτλ. – θα πω μόνον το εξής: δύο εκατομμύρια συμπολίτες μας ζουν πια κάτω από το όριο της φτώχειας. Αν προσθέσουμε σε αυτό ένα εκατομμύριο ανέργους, έχουμε το ένα τρίτο του πληθυσμού και περισσότερο από τον μισό παραγωγικό πληθυσμό. Μια κατάσταση που, ιδιαίτερα μετά από τόση «ανάπτυξη», θα ήταν ευφημισμός ακόμη και εκρηκτική να την πει κανείς.

Το ρήγμα στην ιδεολογία έρχεται να το συγκρατήσει το Κράτος Έκτακτης Ανάγκης. (Ο κλασικός ορισμός του  Κράτους  Έκτακτης Ανάγκης  είναι: η προσπάθεια του κράτους  να διατηρήσει την υπάρχουσα έννομη τάξη διά της αναστολής της και της ανάθεσης όλων των αρμοδιοτήτων στην εκτελεστική εξουσία.) Στη δική μας περίπτωση, το Κράτος Έκτακτης Ανάγκης, που ουσιαστικά αναστέλλει το Σύνταγμα και σίγουρα την πιο βασική αρχή του, τη διακυβέρνηση από τον λαό,  είναι συνταγματικά  νόμιμο. Σκεφτείτε τι μας συνέβη: επειδή είμαστε ακατάλληλοι να αποφασίσουμε, έχουμε μια κυβέρνηση που θα εφαρμόσει αυτά για τα οποία θα αποφασίζαμε και μετά θα μας ρωτήσει. Με αυτόν τον μηχανισμό επιτυγχάνεται η αποδοχή από εμάς. Αυτά πρέπει να τα δεχτούμε – και τα δεχόμαστε – διότι η κατάσταση είναι επείγουσα – η ανάγκη είναι έκτακτη.

Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, όπου η πολιτική γίνεται πια αναγκαστικά αντιληπτή ως σύγκρουση που αλλάζει τις αντικειμενικές συνθήκες της ζωής μας, τι κάνουμε;

Το βέβαιο είναι ότι ούτε τα ζητήματα του πολιτισμού μπορούμε πια να τα αντιμετωπίσουμε ως «τεχνικά». Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για το αν το Κράτος και η αγορά πρέπει να υποστηρίζουν τον πολιτισμό, χωρίς να μιλήσουμε για το τι Κράτος υπάρχει και τι Κράτος θέλουμε, τι αγορά υπάρχει και τι αγορά θέλουμε. Και δεν νομίζω ότι μπορούμε να πούμε κάτι τέτοιο μέσω της τέχνης όπως την αντιμετωπίζουμε τώρα.

Πιστεύω ότι η τέχνη όπως είμαστε σε θέση να την αντιληφθούμε είναι καταδικασμένη να αναπαράγει τις υφιστάμενες σχέσεις, να μην τις απειλεί, να αποτελεί ένα συμβολικό αντίστοιχο του πώς βλέπει την κοινωνία η κυρίαρχη αφήγηση. Και αυτό επειδή το βασικό, το πρώτο πράγμα που αλλάζει η κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης δεν είναι η οπτική μας ως παραγωγών ή ως καταναλωτών τέχνης. Είναι η οπτική μας ως πολιτών.

Αν λοιπόν αυτό που συζητάμε είναι πώς να αντιδράσουμε σε όσα μας συμβαίνουν, πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε – με την ευγενή λενινιστική έννοια! – μια «συνθήκη πιθανότητας», έχω μια πρόταση:

Ας αφήσουμε την τέχνη κατά μέρος. Ας διατυπώσουμε το πολιτικό πρόβλημα. Το πολιτικό ερώτημα γεννάει τη μορφική επινοητικότητα, όχι αντίστροφα. Πρώτα πρέπει να αναρωτηθούμε πολιτικά πώς συνταράζεται η ιδεολογική, η αφηγηματική συγκρότηση που μας περιλαμβάνει και μας δεσμεύει. Ύστερα θα έρθουν οι μορφές. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει να περιμένουμε από την τέχνη ένα νέο όραμα του κόσμου. Ίσως, όμως, ένα νέο όραμα του κόσμου να γεννήσει κάποια στιγμή μια νέα τέχνη.

–

Το κείμενο αυτό βασίστηκε σε σημειώσεις για δύο ομιλίες, στο Πεδίο Δράσης Κόδρα 2011 και στην 3^η Μπιενάλε της Αθήνας 2011. Μια σύντομη, πρώτη εκδοχή του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πριν».

Από ενημέρωση που λάβαμε: «Μια ακόμα περίπτωση εκδικητικής απόλυσης στα ΜΜΕ, φτάνει αύριο το πρωί στα δικαστήρια. Πρόκειται για την υπόθεση του δημοσιογράφου Άρη Χατζηστεφάνου κατά του Ομίλου ΣΚΑΙ, συμφερόντων Αλαφούζου. Αφορμή για την απόλυση του δημοσιογράφου τον περασμένο Απρίλιο, στάθηκε η άρνησή του να υπογράψει την παράνομη και αυθαίρετη ατομική σύμβαση την οποία παρανόμως επέβαλε η διεύθυνση του ΣΚΑΙ στους εργαζομένους (ισχυρισμός που ενισχύεται από την σχετική απόφαση του ΣτΕ). Η συνέχεια για τον παραγωγό του ανεξάρτητου ντοκιμαντέρ για την κρίση “Debtocracy”, όπως άλλωστε και για κάθε εργαζόμενο που αντιστέκεται στις αυθαιρεσίες της εργοδοσίας είναι γνωστή.»

Η υπόθεση εκδικάζεται αύριο, 10 Ιανουαρίου, στις 9 το πρωί, στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά.

Στις πορνογραφικές ταινίες, τα παπούτσια των πρωταγωνιστριών είναι πάντα καθαρά και άφθαρτα. Ψηλοτάκουνες γόβες το συνηθέστερο ή αθλητικά για τους ρέκτες των σχολικών αναμνήσεων δεν είναι απλώς καινούργια, είναι αφόρετα, όπως φαίνεται κάθε φορά που η ηθοποιός σηκώνει για οποιονδήποτε λόγο το πόδι της και διακρίνεται η σόλα χωρίς τις εκδορές και την γκρίζα πατίνα της τριβής με το έδαφος. Παρεμπιπτόντως, τα παπούτσια είναι ένα αλάνθαστο κριτήριο για να διακρίνει κανείς την πραγματικά ερασιτεχνική πορνογραφία από εκείνη που υιοθετεί απλώς το είδος. Όσο εσκεμμένα κακή κι αν είναι η λήψη, όσο κι αν απέχουν οι πρωταγωνίστριες από το πρότυπο του πορνογραφικού κάλους, εάν τα παπούτσια είναι εμφανή και άσπιλα, δεν υπάρχει αμφιβολία πως η ταινία είναι (ή θέλει να είναι) επαγγελματική.  Να προσέχετε λοιπόν πάντα τα παπούτσια. Άλλες φορές μένουν στα πόδια καθόλη τη διάρκεια του επεισοδίου, ακόμη κι αν όλα τα άλλα ρούχα έχουν βγει, άλλες φορές εξαφανίζονται ταχυδακτυλουργικά, ενώ η προσοχή μας είναι δικαιολογημένα στραμμένη αλλού. Τα καινούργια παπούτσια στην πορνογραφία δεν αποτελούν, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις, το κέντρο της δράσης, επιτελούν όμως μια τριπλή λειτουργία.

Προσφέρονται καταρχάς, σε όποιον τα χρειάζεται, ως punctum, ως εκείνο το στοιχείο δηλαδή που, όπως λέει ο Ρολάν Μπαρτ, θεμελιώνει μια προσωπική, συχνά επώδυνη, σχέση του θεατή με την εικόνα· με άλλα λόγια, προσφέρονται για τους ενδεχόμενους φετιχιστές ως ένα αφόρετο, άρα αμόλυντο, αντικείμενο απόλαυσης.

Βοηθούν, δευτερευόντως, στην απαραίτητη ταλάντευση κάθε πορνογραφίας ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον ρεαλισμό. Μια πορνογραφική ταινία έχει δύο οντολογικά επίπεδα. Αφενός ένα επίπεδο ρεαλισμού: είναι δηλαδή μια ταινία όπως όλες, μια δισδιάστατη κατασκευή, με ηθοποιούς, τεχνικούς, ειδολογικά μοτίβα κλπ που καταγράφει έναν ακραίο ρεαλισμό. Ο ρεαλισμός δεν είναι πραγματικότητα, είναι ένας τρόπος αναπαράστασης. Η πορνογραφία όμως είναι ένα από ελάχιστα εκείνα είδη που διαθέτει εγγεγραμμένη πραγματικότητα, τόσο για τους ηθοποιούς, οι οποίοι δεν υποκρίνονται ότι συμμετέχουν σε μια δράση, αλλά επιτελούν τη δράση αυτή, όσο και για τους θεατές οι οποίοι δεν αποκομίζουν την απόλαυση μόνον από την ταύτισή τους με τους συμμετέχοντες στην ερωτική πράξη, αλλά και από τη δική τους πρωτογενή ερωτική πράξη, δηλαδή την ηδονοβλεψία. Μια πορνογραφική ταινία είναι αναγκασμένη να κινείται διαρκώς ανάμεσα σε αυτά τα δύο επίπεδα: εάν καθηλωθεί στον ρεαλισμό θα παύσει να είναι σεξουαλικά ερεθιστική, εάν καθηλωθεί στην πραγματικότητα θα γίνει απλώς ντοκιμαντέρ. Τα καινούργια παπούτσια – όπως και η υποτυπώδης πλοκή, ο νεκρός χρόνος κλπ– είναι στοιχεία αναληθοφάνειας που κάνουν τον ρεαλισμό πιο πιστευτό και την πραγματικότητα λιγότερο αφόρητη.

Τέλος, και ίσως σημαντικότερο, τα άφθαρτα παπούτσια υπονοούν πως τα πάντα ξεκινούν εδώ και δεν υπάρχει προηγούμενος χρόνος, όλοι ξεπήδησαν από ένα κουτί για την εκδραμάτιση της επιθυμίας και της απόλαυσής μας. Με την αρχή του κάθε επεισοδίου, ανοίγεται μπροστά μας ένας παραδείσιος, αγνός, κόσμος. Όσα θα επακολουθήσουν, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, μπορούν να επαναλαμβάνονται στο διηνεκές, κάθε φορά αποκαθαρμένα, σε μια αιώνια επιστροφή που έχει πάντα ως στόχο της την κορύφωση.

Αυτήν την τριπλή δομή –αμόλυντο φετίχ, ταλάντευση ανάμεσα στον ρεαλισμό και την πραγματικότητα, επανεκκίνηση του κόσμου– δεν την συναντούμε μόνον στην πορνογραφία αλλά και σε άλλα συστήματα αναπάραστασης, φερ’ειπείν στην πολιτική. Αναλογιστείτε για παράδειγμα την αποδοχή της πρωθυπουργίας Παπαδήμου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενώ ήταν από τους πρωτεργάτες της χάλκευσης των δημοσιονομικών στοιχείων, της υποτιθέμενης πλαστογραφίας αυτής που έβαλε την Ελλάδα ως τάχα μη όφειλε στην ΟΝΕ, η επιλογή Παπαδήμου χαιρετίστηκε ως συνετή και ελπιδοφόρα. Στην πραγματικότητα, η αντίφαση είναι μόνο φαινομενική. Εκείνο που αποδεικνύει η θετική αποδοχή Παπαδήμου είναι πως το πρόβλημα δεν ήταν η χάλκευση των στοιχείων – στην οποία εξάλλου οι πάντες καταφεύγουν – αλλά μια συγκριμένη, πολιτική, από την απογραφή Αλογοσκούφη έως τις παλινωδίες των μεταγενέστερων κυβερνήσεων που δεν γνώριζε σε ποιο αναπαραστατικό σύστημα έπρεπε να εγγράψει τις επιδόσεις της. Η πρωθυπουργία Παπαδήμου διασφαλίζει πως το αναπαραστατικό σύστημα θα γίνεται εφεξής σεβαστό. Ξέρει, σε απλά ελληνικά, για ποιο παιχνίδι πρόκειται. Όπως τα παπούτσια στις πορνογραφικές ταινίες, ο Λουκάς Παπαδήμος, αμόλυντο φετίχ που δεν κινδυνεύει να εκτραπεί ούτε στο ρεαλισμό της πολιτικής ούτε στην πραγματικότητα της οικονομίας, υπόσχεται κυρίως τη δυνατότητα εξαγνισμού, ένα καινούργιο ξεκίνημα που σχεδόν σε πραγματικό χρόνο μπορεί να καταφέρει την αιώνια επιστροφή στις αγορές, με πορνογραφικούς όρους δηλαδή στην κορύφωση του επεισοδίου.

–

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη στήλη “Μεσαιωνικά”, η οποία θα περιλαμβάνεται στο εξής κάθε μήνα στο περιοδικό UNFOLLOW. Το τεύχος #1 του UNFOLLOW θα το βρείτε στα περίπτερα ως τις 13 Ιανουαρίου. Το τεύχος #2 θα κυκλοφορήσει στις 18 Ιανουαρίου.

Εξάρχεια, Δεκ. 2011

Το επιχείρημα επαναλαμβάνεται συνεχώς και μάλλον το έχετε ακούσει: Η διαφθορά, λένε, διαπνέει την ελληνική κοινωνία. Όλοι κάπου φταίξαμε: χρησιμοποιήσαμε βύσμα, ζητήσαμε ρουσφέτι, φοροδιαφύγαμε, διορίσαμε έναν συγγενή μας στο Δημόσιο, λαδώσαμε έναν εφοριακό, χτίσαμε ένα υπόστεγο χωρίς άδεια, πουλήσαμε κάτι χωρίς απόδειξη, δώσαμε φακελάκι, παρκάραμε παράνομα, σβήσαμε μια κλήση. Φταίμε ο καθένας μας, όλοι, για την κατάντια μας. Και, συνεπώς, μας πρέπει τώρα η επιβολή μιας σκληρής πολιτικής. Απλώσαμε τα πόδια μας πέρα από το πάπλωμα και μάλιστα ανέντιμα. Όσοι αντιδρούν απλώς δεν αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. Και όσο δεν αναλαμβάνουμε τις ευθύνες μας όλοι, δεν θα οικοδομήσουμε ποτέ μια δίκαιη κοινωνία, όπου ο νόμος να τηρείται, να έχουμε όχι μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις κτλ.

Μοιάζει λογικό το επιχείρημα. Επιτρέψτε μου, ωστόσο, να προτείνω την εξής λίγο ευρύτερη εικόνα:

Η διαφθορά είναι ενδημική σε κάθε πολιτικό και οικονομικό σύστημα που βλέπουμε. Ακριβέστερα, ενδημικό είναι ιδιαίτερα εκείνο το είδος διαφθοράς που καθιστά συγκοινωνούντα δοχεία την πολιτική εξουσία, τους οικονομικά ισχυρούς και τα ΜΜΕ. Στην Ελλάδα, το είδος αυτό το είπαμε «διαπλοκή». Αλλά δεν είναι ελληνικό φαινόμενο – απαντάται σε όλες τις οικονομίες και σε όλες τις πολιτείες. Πιο ενδιαφέρον, ακόμη, είναι ότι συχνότατα δεν είναι παράνομο.

Για να πάμε στη μητέρα της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς, δεν είναι παράνομο, λόγου χάρη, ότι ο Χανκ Πόλσον βρέθηκε από διευθύνων σύμβουλος της Goldman Sachs στη θέση του υπουργού Οικονομικών της κυβέρνησης Μπους. Ούτε είναι παράνομο ότι ως υπουργός φώναξε τον διάδοχό του στην επιχείρηση για να κουβεντιάσουν τι θα έκαναν με την επαπειλούμενη χρεοκοπία της Lehman Brothers. Ούτε ότι αποφάσισαν να μη δώσουν δημόσια χρήματα για τη διάσωσή της, μολονότι μετά αποφάσισαν να δώσουν δημόσια χρήματα για τη στήριξη της ίδιας της Goldman Sachs.

Στα δικά μας, δεν είναι παράνομο ότι ο αδελφός του πρώην πρωθυπουργού και ο εξάδελφος της συζύγου του υπουργού Οικονομικών συμμετείχαν στα Δ.Σ. της Proton Bank, την οποία ενίσχυσε με δημόσια χρήματα ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών. Ούτε είναι παράνομο ότι ο γιος ενός από τους ισχυρότερους ιδιοκτήτες ΜΜΕ της χώρας ανέλαβε σύμβουλος του προέδρου ενός από τα μεγαλύτερα κόμματα, το οποίο στηρίζει την κυβέρνηση «Εθνικής Σωτηρίας». Ούτε είναι παράνομο ότι ο πρώην διευθυντής σε δύο εφημερίδες του ίδιου εκδοτικού συγκροτήματος επιλέχθηκε για υπουργός Επικρατείας από έναν πρωθυπουργό που εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια βρίσκεται πλάι σε κάθε οικονομική πολιτική της χώρας.

Θα μπορούσα να επιστρατεύσω αμέτρητα ακόμη παραδείγματα, αλλά, νομίζω, αρκούν. Πώς φωτίζεται λοιπόν η λογική του αρχικού επιχειρήματος από το γεγονός ότι αυτά τα φαινόμενα είναι ενδημικά; Τι καθιστούσε την Ελλάδα, έστω κι έτσι, διαφορετική;

Η διαφορά στην Ελλάδα ήταν πως το σύστημα είχε βαθιές ατέλειες και, προκειμένου αυτό το «διάπλεγμα» -συγχωρήστε μου το νεολογισμό- πολιτικών, επιχειρηματιών και ΜΜΕ να παρακάμψει περιορισμούς με τερατώδη τρόπο, παρείχε τη δυνατότητα στους πολίτες να κάνουν το ίδιο με ισχνό τρόπο: μπορούσαν κι αυτοί κάπως, έστω κι αν στη δική τους περίπτωση ήταν συνήθως παράνομο, καθότι δεν διέθεταν την ισχύ να προσθέτουν τροπολογίες σε νόμους ή να προστατεύονται από ασυλίες, να παρακάμψουν μια τεράστια, απάνθρωπη γραφειοκρατία και τον σαδιστικό παραλογισμό των κρατικών υπηρεσιών.

Πίσω λοιπόν από το λογικοφανές επιχείρημα που αναφέραμε στην αρχή, κρύβεται η εξής κυνική δήλωση: Εμείς (οι πολιτικοί, οι επιχειρηματίες και τα ΜΜΕ) θα συνεχίσουμε να κάνουμε ακριβώς το ίδιο, αφού αυτό είναι ενδημικό στις οικονομίες για τις οποίες συζητάμε και οι οποίες μας συντηρούν. Εσείς (οι πολίτες), όμως, θα σταματήσετε να κάνετε αυτό που κάνατε και θα πληρώσετε αναδρομικά γι’ αυτό. Διότι εμείς αποφασίσαμε ότι με αυτόν τον τρόπο θα βγούμε από την κρίση.

Βρίσκω, λοιπόν, την πρότερη -καίτοι απεχθή- κατάσταση δικαιότερη από αυτήν που απειλεί να εγκαταστήσει το λογικοφανές επιχείρημα της συλλογικής ευθύνης. Αν πρόκειται να οικοδομήσουμε δίκαιη κοινωνία και τα τοιαύτα, πείτε μας πρώτα πώς θα σταματήσουν τα λουκούλλεια γεύματα. Κι ύστερα συζητάμε για το τσιμπολόγημα. Αυτό είναι το ηθικό.  

—

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη στήλη “Τεχνηέντως”, η οποία θα περιλαμβάνεται στο εξής κάθε μήνα στο περιοδικό UNFOLLOW. Το τεύχος #1 του UNFOLLOW (Δεκέμβριος 2011) θα το βρείτε στα περίπτερα για λίγες μέρες ακόμη. Το τεύχος #2 θα κυκλοφορήσει στα μέσα Ιανουαρίου.

Τη στήλη την έγραψα περίπου τις ίδιες μέρες που συμμετείχα στο debate της Intelligence Squared Greece, με τίτλο “Μαζί τα φάγαμε: Η ευθύνη σε μια δημοκρατία είναι πάντοτε συλλογική”, το video από το οποίο μπορείτε πλέον να δείτε εδώ. 

Filed under: Ελλάδα, Πολιτικά, Τεχνηέντως/στήλη, UNFOLLOW Tagged: Goldman Sachs, τράπεζες, Βενιζέλος, Καψής, ΜΜΕ, Πάγκαλος, Τεχνηέντως, Ψυχάρης, διαφθορά, Lehman Brothers, Proton Bank, Unfollow, Unfollow mag ]]> http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2012/01/03/%ce%b4%ce%b5%ce%bd-%cf%84%ce%b1-%cf%86%ce%ac%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%b5-%ce%bc%ce%b1%ce%b6%ce%af-%ce%bd%ce%b1-%cf%84%ce%b1-%cf%86%ce%ac%ce%bc%ce%b5-%cf%8c%ce%bc%cf%89%cf%82/feed/ 3 Augustine 20122011228 http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2011/12/26/%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%af-%ce%b5%ce%bb%ce%b5%cf%85%ce%b8%ce%b5%cf%81%ce%bf%cf%84%cf%85%cf%80%ce%af%ce%b1%cf%82-%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bb%ce%b5%ce%b3%ce%b3%cf%8d%ce%b7%cf%82-%ce%ba/ http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2011/12/26/%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%af-%ce%b5%ce%bb%ce%b5%cf%85%ce%b8%ce%b5%cf%81%ce%bf%cf%84%cf%85%cf%80%ce%af%ce%b1%cf%82-%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bb%ce%b5%ce%b3%ce%b3%cf%8d%ce%b7%cf%82-%ce%ba/#comments Mon, 26 Dec 2011 17:38:48 +0000 Augustine Zenakos http://artfullyonsaturday.wordpress.com/?p=1829 ]]> Η πρώτη μου σκέψη για τις αντιδράσεις στο κείμενο του Πιτσιρίκου, «Ελευθεροτυπία», ήταν πως δεν δέχομαι η ανάρτηση ενός χιουμορίστα ιστολόγου να αποτελεί τόσο βαρύνον πεδίο διαξιφισμών για ένα θέμα όπως η εντεινόμενη κρίση στον χώρο του Τύπου και το κύμα απολύσεων που τη συνοδεύει. Ιδιαίτερα καθότι έτσι πέφτει κανείς στην παγίδα που πέφτουν οι διάφοροι επικριτές του κειμένου: να αναδεικνύουν ως ρυθμιστή της συζήτησης τον ίδιο ακριβώς στον οποίο αρνούνται με την κριτική τους αυτόν τον ρόλο και αποκαλούν «ασήμαντο» ή και, απλούστερα, «μαλάκα».

Ύστερα, όμως, σκέφτηκα ότι πίσω από την αντίδραση κατά του κειμένου του Πιτσιρίκου κρύβονται αντιλήψεις και παρανοήσεις που έχει σημασία να επισημανθούν. Αν λοιπόν την ευκαιρία τούτη τη φορά τη δίνει το κείμενο αυτό (έχουν υπάρξει κι άλλες ευκαιρίες, τις οποίες μπορείτε να δείτε στην κατηγορία ΜΜΕ), ας είναι, ας βουτήξω στην παγίδα με τα μάτια ανοιχτά˙ κι ας αποδοθεί η δυσανάλογη βαρύτητα που προσλαμβάνει το κείμενο στην οκνηρία που ενδημεί στα – κατά τα άλλα υπέροχα – κοινωνικά δίκτυα. (Αν έχετε κέφι και χρόνο, δείτε εδώ τη συζήτηση στο facebook.)

Υπάρχει μια άλλη παγίδα, ωστόσο, στην οποία δεν θα πέσω. Το κείμενο δεν θα το υπερασπιστώ ούτε θα δώσω τροφή σε όσους περιμένουν ότι θα το κάνω επειδή συμμετέχω με τον συγγραφέα του στη συντακτική ομάδα του UNFOLLOW. Από την άλλη, δεν θα παρασυρθώ και από όσους αντιδρούν. Τα κείμενα του Πιτσιρίκου μου αρέσουν πάρα πολύ συχνά, θεωρώ εκπληκτικό φαινόμενο την απήχηση του ιστολογίου του, εκτιμώ την πολιτική του στάση σε πολλά ζητήματα, γελάω πολύ με τα γραφόμενά του, και χαίρομαι που είναι μαζί μας. Ακόμη περισσότερο από το χιούμορ του και τη γραφή του, μου αρέσει ότι είναι πάντοτε συνεπώς ασεβής προς όλους και όλα. Οι διακηρύξεις ενός ψευδώνυμου ιστολόγου – με άβαταρ έναν μπέμπη – για το πώς «έγινε εκδότης», είναι πρωτίστως αυτό: ασεβείς και, ναι, αστείες. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει τίποτα – ΤΙΠΟΤΑ: ούτε απολύσεις ούτε θάνατοι ούτε γενοκτονίες – με το οποίο να απαγορεύεται το χιούμορ.  Απεχθάνομαι τέτοιου είδους όρια το ίδιο είτε τίθενται από ρασοφόρους είτε από νομικιστές των «δικαιωμάτων» είτε από ηθικολόγους των «κινημάτων». Πάλι, όμως, δεν υποχρεούμαι να συμφωνώ με το κείμενο.

Η βασική μου διαφωνία είναι ότι διαπιστώνω τουλάχιστον μία σοβαρή παράλειψη και ένα σοβαρό λάθος: Η παράλειψη είναι ότι υπό απόλυση στην «Ελευθεροτυπία», όπως και σε όλα τα κάποτε κραταιά ΜΜΕ, δεν είναι μόνο δημοσιογράφοι αλλά και άλλοι κλάδοι. Αν στους δημοσιογράφους, ή σε πολλούς από αυτούς, αρμόζει μια κριτική για τα πεπραγμένα τους, που φωτίζει διαφορετικά το ζήτημα των απολύσεών τους, δεν ισχύει το ίδιο για τους άλλους. Το λάθος βρίσκεται στη φράση ότι «οι άξιοι δημοσιογράφοι της Ελευθεροτυπίας δεν θα δυσκολευτούν να βρουν δουλειά». Αυτό δεν είναι αλήθεια. Σε έναν κλάδο που καταρρέει, θα δυσκολευτούν, ακόμη και αν η αξιοκρατία γινόταν ξαφνικά βασικό κριτήριο. Κι έπειτα, ξανά, δεν μιλούμε μόνο για δημοσιογράφους. Οι «άξιοι» διοικητικοί πού θα δουλέψουν;

Δευτερευόντως, δεν το βρίσκω και τόσο κομψό να συνοψίζει κανείς ένα τέτοιο ζήτημα σε μια προσωπική του διένεξη. (Αυτό, όμως, δεν με ενοχλεί και τόσο: επί της ουσίας, ο Πιτσιρίκος έχει δίκιο. Αυτός είναι ένας, έστω και δημοφιλής, blogger, ενώ η επίθεση εναντίον του έγινε με όλον τον οπλισμό που μια επώνυμη και έγκυρη δημοσιογράφος είχε στη διάθεσή της: τις σελίδες μιας από τις πρώτες σε κυκλοφορία πανελλαδικής εφημερίδας. Συχνά έχει γίνει συζήτηση για το αν οι bloggers είναι δημοσιογράφοι. Αλλά κι εμείς, οι δημοσιογράφοι, δεν αντιμετωπίσαμε φορές-φορές τις σελίδες των εφημερίδων μας ως blog, με συχνά μεγάλη ελευθερία, έλλειψη τεκμηρίωσης και άφθονη κακεντρέχεια, μην υπολογίζοντας το τεράστιο εκτόπισμα του Μέσου μας σε σύγκριση με τη δύναμη οποιουδήποτε άλλου;)

Πρόκειται, λοιπόν, κατά τη γνώμη μου, για ένα από τα πιο ατυχή κείμενα ενός εξαιρετικού ιστολογίου. Από εκεί και πέρα, όμως, αρχίζουν για μένα τα σοβαρότερα ζητήματα. Με πρώτο το εξής: Έστω και άτεχνα διατυπωμένη, έστω και με έλλειμμα κομψότητας, έστω και συνδεδεμένη δυστυχώς με προσωπικές διενέξεις, η βασική θέση του κειμένου είναι ότι ο καταρράκτης των απολύσεων δεν είναι σωστό να ξεπλύνει μονομιάς τα πεπραγμένα ενός ΜΜΕ ούτε ως τίτλου ούτε ως αποτελέσματος των μεμονωμένων επιλογών των δημοσιογράφων του. Γι’ αυτή τη θέση, όσοι αντιδρούν τηρούν σιωπή.

Όταν, πριν λίγο καιρό, αντιλήφθηκα στον «Παραλληλογράφο» το κείμενο με τίτλο «Όταν σου αξίζει και απόλυση και περιφρόνηση», είχα σχολιάσει: «Το ποστ γράφει: “…όταν εγινε το πρώτο πογκρόμ απολύσεων και το κλείσιμο του καθημερινού Βήματος, κάποιοι παρακαλούσαν τους συναδέλφους τους να κατέβουν για λίγα λεπτά στη συναυλία διαμαρτυρίας που γινόταν ακριβώς έξω από τη γιάφκα του Ψυχάρη και να εκφράσουν την ηθική στήριξή τους προς τους απολυμένους.” Ποιοι «παρακαλούσαν»; Ποιοι διοργάνωσαν τη συναυλία; Ποιοι είναι η Εργασιακή Επιτροπή; Δημοσιογράφοι είναι κι αυτοί. Και διοικητικοί. Που και μιλάνε και αγωνίζονται. Κάποιοι απολύθηκαν (εκδικητικά, επειδή μίλησαν), άλλοι είναι εκεί ακόμη επειδή χρειάζονται να φάνε και να ταϊσουν τα παιδιά τους. Παρόλα αυτά, φωνάζουν. Μολονότι το ποστ έχει πολλά δίκια, είναι ελλιπές και άδικο. Ή απλώς απληροφόρητο, πράγμα που αποδεικνύει για μια ακόμη φορά την αξία της επαγγελματικής δημοσιογραφίας…» Και συνέχισα: «Η “εντύπωση” που δίνει οποιασδήποτε χώρος δεν θα έπρεπε να αρκεί για να τσουβαλιαστεί. Όπως το διεκδικώ αυτό για τους δημοσίους υπαλλήλους ή όποιους άλλους συκοφάντησε το Βήμα ή η Καθημερινή, έτσι το διεκδικώ και για τους δημοσιογράφους, ακόμη και γι’ αυτούς του Βήματος και της Καθημερινής. […] Οι “εντυπώσεις” δεν μου αρκούν. Είναι αυτό ακριβώς που με ενοχλεί στα κείμενα των ψευτοφιλελεύθερων περί δημοσίων υπαλλήλων, μεγάλου κράτους, κτλ. “Εντύπωση” εκφράζει ο Θ. Πάγκαλος με το “μαζί τα φάγαμε”, μια εντύπωση που υποστηρίζεται από την αόριστη αίσθηση ότι όλοι διορίσαμε ανίψια και ζητήσαμε ρουσφέτι στον στρατό. Οι “εντυπώσεις” είναι καφενειακό είδος, ακόμη και όταν κάποιος επιστρατεύει πραγματικά περιστατικά για να τις τεκμηριώσει. Όντως πολλοί διόρισαν ανίψια, όντως πολλοί ζήτησαν ρουσφέτι στον στρατό, και πάλι, όμως, η “εντύπωση” του “μαζί τα φάγαμε” είναι παραπλανητική και επιζήμια. Δεν γίνεται όσοι υποτίθεται ότι αντιστεκόμαστε στην ιδεολογική προπαγάνδα αυτή, να αποδεχόμαστε τις ίδιες ακριβώς φόρμες για να κάνουμε κριτική…»

Δεν γίνεται όμως ούτε να ταλαντωνόμαστε ως εκκρεμές στο άλλο άκρο: η αλληλεγγύη μας δεν είναι χριστιανική. Είναι πολιτική. Όπως δεν δέχομαι να τσουβαλιαστούν όλοι επειδή η «εντύπωση» είναι ότι οι δημοσιογράφοι είναι «πουλημένοι», έτσι δεν δέχομαι ότι οφείλω άνευ όρων αλληλεγγύη σε οποιονδήποτε. (Πόσο μάλλον που από τότε που έγραφα «Γιατί να νοιαστούμε για τους δημοσιογράφους», έχει κυλήσει αρκετό νερό στο αυλάκι: συνάδελφοι που ψήφισαν κατά των ίδιων τους των ψηφισμάτων μιλώντας για «προβοκάτσιες» κι έμειναν κολλημένοι στα γραφεία τους όταν τους εκλιπαρούσαν οι υπό απόλυση διπλανοί τους…) Πράγμα που με κάνει να αναρωτιέμαι: Γιατί άνθρωποι που θα αντιμετώπιζαν πολύ λίγα προβλήματα με ένα κείμενο όπως αυτό του Παραλληλογράφου, παθαίνουν τέτοια υστερία με ένα κείμενο όπως αυτό του Πιτσιρίκου, μολονότι πολύ ηπιότερο;

Την απάντηση τη βρίσκει κανείς σε μια από τις υπερασπιστικές γραμμές της «Ελευθεροτυπίας», αυτή που όχι απλώς μιλάει για τους εργαζόμενους αλλά διεκδικεί να μείνει ανοιχτό το έντυπο επειδή πρόκειται για «ιστορική εφημερίδα». Εν πρώτοις, θα μπορούσε να απορήσει κανείς επισημαίνοντας ότι, σε μια τέτοια αξιολόγηση, κερδίζει το «Βήμα»: ιδρυθέν ως όργανο του Κόμματος των Φιλελευθέρων το 1922, πρόκειται για πολύ «ιστορικότερη» εφημερίδα. Ουδείς όμως επιστράτευσε αυτό το επιχείρημα όταν έκλεινε το καθημερινό φύλλο ή γενικότερα ως υπερασπιστική γραμμή για τις απολύσεις του ΔΟΛ. Δεν είπε κανένας για κείμενα όπως του Παραλληλογράφου: «Όλα κι όλα. Τα Νέα είναι ιστορική εφημερίδα.» Δεν είπε κανένας όταν στο twitter γενικευόταν η επίθεση στον Πάσχο Μανδραβέλη: «Αρκετά. Η Καθημερινή είναι ιστορική εφημερίδα.»

Η απορία παραμένει μέχρι να συνειδητοποιήσει κανείς ότι το «ιστορική» είναι μετωνυμία για το «αριστερή». Η κριτική εκπορεύεται από αριστερούς δημοσιολογούντες, πολλοί από τους οποίους – αν και όχι όλοι – νιώθουν ότι στην περίπτωση του «Βήματος», όλα τα χτυπήματα επιτρέπονται, ενώ η «Ελευθεροτυπία» αξίζει άσυλο. Εδώ τα χαλάμε.

Διαφωνώ ότι πρέπει να είμαστε με όλους τους εργαζόμενους, άνευ όρων. Οι δημοσιογράφοι δεν είναι «γραμμή παραγωγής». Με αυτούς που απολύθηκαν από τον ΔΟΛ, στη συνέχεια τη γλύτωσαν επειδή οι συνάδελφοί τους κατέβηκαν στον δρόμο, και όταν απέλυαν τους συναδέλφους τους μία εβδομάδα αργότερα, κοίταζαν το πληκτρολόγιό τους – με αυτούς δεν είμαι. Με αυτούς που απήλαυσαν προνόμια και καταξίωση (δεν μιλώ για τον Γιάννη Πρετεντέρη αλλά για εμάς, με τα κρασιά μας τις γιορτές και τα ταξίδια μας το καλοκαίρι, με τις προσκλήσεις μας σε δείπνα και το γλείψιμο στις παρέες) και τώρα θέλουν απλώς να γίνουν όλα όπως πριν, η επιχείρηση να διασωθεί κι ο εργοδότης τους να πάρει δάνειο για να τους πληρώνει – με αυτούς δεν είμαι.

Ακόμη λιγότερο είμαι με όσους ύστερα από την εκκωφαντική σιωπή των συντακτών για το κλείσιμο του «Ιού», στριγγλίζουν για την «ιστορική» Ελευθεροτυπία, προς χάριν του δικού τους, ευγενούς, αλληλέγγυου προφίλ και της δικής τους ανέλιξης στα «αριστερά» Μέσα, και ξεπλένουν την άλλη «Ελευθεροτυπία» που έχει κι αυτή υπάρξει: την «Ελευθεροτυπία» της ντεμέκ αριστεροσύνης με τα λεφτά του Βαρδινογιάννη.

Έχει και η «Ελευθεροτυπία» σκελετούς, όχι μόνο το «Βήμα» και ο «ΣΚΑΪ». Όποιος είναι με τους εργαζόμενους άνευ όρων, ας επιδείξει την ίδια λύσσα και για εκεί. Μέχρι τότε, όποιος τα βάζει με τέτοια ένταση και παραληρηματική υστερία με κείμενα σαν του Πιτσιρίκου, δεν είναι για μένα «αλληλέγγυος». Είναι υποκριτής. Κι εγώ προτιμώ το χιούμορ. Τουλάχιστον η πίκρα του ξεχνιέται γρήγορα.

Υ.Γ. Πιστεύω και κάτι ακόμη: Πολλοί από όσους επιτίθενται με οξύ τρόπο στον Πιτσιρίκο διεκδικούν δημόσιο λόγο, είναι δημοσιογράφοι ή πολιτικοποιούνται σε κινήματα, οργανώσεις κτλ. Η απήχηση των λεγομένων τους αποτελεί ζήτημα, πόσο μάλλον από τη στιγμή που πολλοί πιστεύουν ότι αν οι πεποιθήσεις τους εισακούονταν από μεγάλο μέρος της κοινωνίας, ο κόσμος θα γινόταν καλύτερος. Από επαγγελματική εμμονή, κοίταζα τα embed statistics στο blog του Πιτσιρίκου για το διαφημιστικό video του UNFOLLOW: ο άνθρωπος έχει 31.200 loads μόνο γι’ αυτή την ανάρτηση, που δεν είναι ούτε η πιο αστεία ούτε η πιο δημοφιλής. Πόσα ιστολόγια, πόσοι δημοσιολογούντες δεν θα ήταν ικανοποιημένοι με τα μισά; Μεγάλο μέρος της οξύτητας των κριτικών στον Πιτσιρίκο είναι σκέτος φθόνος. Λογικό: κοντά στη χριστιανική αλληλεγγύη πάνε και τα θανάσιμα αμαρτήματα.

Θυμάμαι, πριν χρόνια, σε έναν όροφο της Χρήστου Λαδά, έναν διευθυντή μου να κοιτάζει κάτω, τον κόσμο στο πεζοδρόμιο, και να μου λέει: «Κοίτα τους. Ζώα είναι. Χαλιά θέλουνε.»

Μιλούσε για την ουρά αναγνωστών του «Βήματος», οι οποίοι είχαν έρθει για να παραλάβουν τα χαλιά που μοίραζε ως προσφορά η εφημερίδα. Δεν σας λέω εδώ ποιος ήταν ο διευθυντής μου – αν και γενικώς δεν θα είχα πρόβλημα, μπορεί να πηγαίνει και ο νους σας –, διότι δεν έχει σημασία: οι λέξεις του αυτές εξέφραζαν μια μάλλον γενικευμένη πεποίθηση στη διεύθυνση των ΜΜΕ, εδώ και πάνω από δεκαετία.

Η πεποίθηση περιλάμβανε λίγο ως πολύ τρεις βεβαιότητες: Η πρώτη ήταν ότι «ξέρουμε τι θέλει το κοινό». Αυτό ήρθε με την αυξανόμενη «επιχειρηματικότητα» των ΜΜΕ, όταν ακόμη και ο ΔΟΛ, ο οποίος είχε τουλάχιστον μέχρι ενός σημείου το προνόμιο να βγάζει μόνο έντυπα (σε αντίθεση, λόγου χάρη, με άλλους οργανισμούς, οι ιδιοκτήτες των οποίων είχαν καράβια ή κατασκευαστικές εταιρείες), αποφάσισε ότι είναι περισσότερο επιχειρηματικός παρά δημοσιογραφικός οργανισμός. Η γνώση του «τι θέλει το κοινό» υποστηρίχθηκε από έρευνες – ποιοτικές, αναγνωσιμότητας κτλ – οι οποίες επιστρατεύθηκαν για ριζικούς ανασχεδιασμούς εφημερίδων και περιοδικών, προσλήψεις διευθυντών μάρκετινγκ (οι οποίοι, σε πολλές περιπτώσεις, ήρθαν με δυσθεώρητους μισθούς, κάθισαν λίγους μήνες, είδαν ότι η «εταιρική κουλτούρα» των εφημερίδων διέφερε από άλλου είδους επιχειρήσεις, εκνεύρισαν τα δημοσιογραφικά μεγαλοστελέχη, κι έφυγαν χωρίς να έχουν κάνει τίποτε), εταιρικών συμβούλων κ.ά.

Η δεύτερη βεβαιότητα ήταν ότι «ο κόσμος δεν διαβάζει». Κι αυτό αποτέλεσμα ερευνών ήταν, σε έναν βαθμό. Ο κόσμος διαβάζει σύντομα κείμενα. Πρέπει να τον «κρατάς» με φωτογραφίες και φωτογραφιούλες, λεζάντες και παραλεζάντες, σχεδιαγράμματα, πίνακες, χρώματα, σχήματα και κάθε λογής γραφιστικουλιές. Και όχι με μεγάλα θέματα για βαριά ζητήματα. Κοντά σε αυτή τη βεβαιότητα, αναπτύχθηκαν και στρατηγικές: γερές δόσεις «ευχάριστων» θεμάτων (λόγου χάρη, ιστοριών επιτυχίας), συνεντεύξεις εφ’ όλης της ύλης με λαμπερά πρόσωπα (όπου ρωτούσαμε, ας πούμε, μια σοπράνο να μας πει την άποψή της για τον Θεό), γενικώς προσωποκεντρικά θέματα ή αξιοπερίεργα.

Η τρίτη βεβαιότητα ήταν ότι ο ανταγωνισμός για την προσοχή του κοινού από τα όποια άλλα μέσα και το διαδίκτυο, θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με οποιοδήποτε άλλο όπλο εκτός από την ύλη. Με ελκυστικό – όπως το εννοούσε ο καθένας – σχεδιασμό, με ένθετα και με δώρα πάσης φύσεως: ταινίες, βιβλία, μουσική αλλά και στρώματα θαλάσσης, σαγιονάρες – ακόμη και σπίτια.

Δεν νομίζω ότι ένας νηφάλιος παρατηρητής θα έπρεπε να πει ότι οι τακτικές αυτές απέτυχαν. Μπορεί τώρα οι κυκλοφορίες να κατακρημνίζονται και πολλοί εργαζόμενοι να καλούνται να πληρώσουν με τις δουλειές τους αλλά για πολλά χρόνια οι τακτικές αυτές χάρισαν στους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ πλούτη και δύναμη και σε πολλούς εργαζόμενούς τους διάφορα κοινωνικά προνόμια. Από την άλλη, δεν αποτελεί συνεπαγωγή ότι οι τακτικές ήταν σωστές. Σωστές ως προς τι; Ως προς τη δημοσιογραφία, λόγου χάρη, ήταν απολύτως λανθασμένες.

Αφού «είναι ζώα» και «θέλουν χαλιά», όμως, ποιος νοιάζεται για τη δημοσιογραφία; Αφού «δεν διαβάζουν» έτσι κι αλλιώς.

Είναι απίστευτο το πώς ο ιδρυματισμός μπορεί να σφηνώσει τέτοιου είδους λογικοφανείς περιγραφές σε ένα μυαλό. Πολύ λίγοι, ας πούμε, αναρωτήθηκαν: Το γεγονός ότι αυξήθηκε η κυκλοφορία μας με την προσφορά του «Pulp Fiction», ενώ μια άλλη εβδομάδα δεν μας αγόρασαν τόσοι, σημαίνει ότι θέλουν ταινίες αντί για ρεπορτάζ και κείμενα; Ή μήπως υπάρχει μια μικρή πιθανότητα κάποιοι από αυτούς να διαβάζουν ολημερίς, απλώς όχι εμάς; Μήπως έχουν διαβάσει σήμερα έξι ξένα περιοδικά και τους «Αθλίους» για δωδέκατη φορά και μετά είπαν: για δες, αυτή η απαράδεκτη εφημερίδα δίνει ταινία, δεν την παίρνουμε, κουράστηκαν τα μάτια μου από το διάβασμα; Ποιος το λέει ότι ανάμεσα στα «ζώα» δεν υπήρχαν και μερικοί που σκέφτηκαν έτσι; Και ποιος είναι «ζώο» τελικά;

Σταματώ εδώ: όποιος είναι τόσο βέβαιος τι «θέλει το κοινό» είναι άξιος της μοίρας του. Σωστότερο μου φαίνεται, αν επιθυμεί να δημιουργήσει οτιδήποτε, να κάνει αυτό που νομίζει και να ελπίσει ότι μέσα σε αυτό το αβυσσαλέο και πολύπλοκο πράγμα που ονομάζουμε, χάριν συνεννόησης, «κοινό» θα υπάρξουν και κάποιοι που θα τους ενδιαφέρει. Και ας μην υποτιμά τον «κόσμο». Μ’ όλους τους θρήνους κατά καιρούς για την κατάντια του «κόσμου», τα πράγματα που μέσα στο χρόνο καταλήγουν να θεωρούνται αξιόλογα από πολλούς, περιλαμβάνουν έναν απέραντο θησαυρό από προτάσεις και δημιουργήματα. Ο «κόσμος» ξέρει τι κάνει.

Το UNFOLLOW είναι μια τέτοια προσπάθεια. Με τη δική μας αντίληψη για τη σημασία της δημοσιογραφίας και του κειμένου, με τη δική μας αισθητική, με τη δική μας προσπάθεια για συμμετοχικότητα, ισοτιμία και ανεξαρτησία.  Έχουμε κάνει ό,τι καλύτερο μπορούσαμε και θα συνεχίσουμε. Από εκεί και πέρα, εσείς ξέρετε.

Filed under: ΜΜΕ, Πολιτικά Tagged: ΔΟΛ, Δημοσιογραφία, ΜΜΕ, Unfollow, Unfollow mag ]]> http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2011/12/21/%ce%b6%cf%8e%ce%b1-%ce%b5%ce%af%ce%bd%ce%b1%ce%b9-%cf%87%ce%b1%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%ce%b8%ce%ad%ce%bb%ce%bf%cf%85%ce%bd%ce%b5/feed/ 2 Augustine http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2011/12/12/%ce%bc%ce%b1%ce%b6%ce%af-%cf%84%ce%b1-%cf%86%ce%ac%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%b5-%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%b2%ce%bb%ce%b7%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%ce%bf%ce%af-%cf%80%ce%bb%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%af/ http://artfullyonsaturday.wordpress.com/2011/12/12/%ce%bc%ce%b1%ce%b6%ce%af-%cf%84%ce%b1-%cf%86%ce%ac%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%b5-%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%b2%ce%bb%ce%b7%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%ce%bf%ce%af-%cf%80%ce%bb%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%af/#comments Mon, 12 Dec 2011 06:45:53 +0000 Augustine Zenakos http://artfullyonsaturday.wordpress.com/?p=1817 ]]>

Όταν μου πρότειναν να συμμετάσχω στο debate με τίτλο «Μαζί τα φάγαμε: Η ευθύνη σε μια δημοκρατία είναι πάντοτε συλλογική», προβληματίστηκα. Δεν εννοώ μόνο επί της ουσίας – κάτι στο οποίο δεν πρόκειται να επεκταθώ εδώ, αφού αποτελεί θέμα του debate, στο οποίο τελικά συμφώνησα να συμμετάσχω – αλλά και επί του πλαισίου.

Το debate αυτό, που το διοργανώνει η Intelligence Squared Greece , έχει τη μορφή του κλασικού ρητορικού διαγωνισμού αγγλοσαξωνικού τύπου: τοποθετήσεις υπέρ της θέσης, τοποθετήσεις κατά, ερωτήσεις και δευτερολογίες, υπό τη διεύθυνση ενός συντονιστή. Το κοινό ψηφίζει υπέρ ή κατά της θέσης στην αρχή και ξανά στο τέλος. Όποια πλευρά, η «υπέρ» ή η «κατά», κατορθώσει να μετακινήσει περισσότερο κοινό από την αρχική του θέση, νοείται νικήτρια.

Στο τελευταίο debate που διοργανώθηκε, με θέμα «Ο νέος νόμος βλάπτει σοβαρά την παιδεία», συντονιστής ήταν ο δημοσιογράφος Νίκος Ανδρίτσος της εκπομπής του ΣΚΑΪ «Στο στόμα του Νίκου» . (Ο ίδιος θα είναι συντονιστής και σήμερα.) Όταν, βάσει της ψήφου του κοινού, νίκησε – είπαμε, πρόκειται για ρητορικό διαγωνισμό – η πλευρά «κατά» της θέσης, αυτοί δηλαδή που υποστήριξαν ότι ο νέος νόμος είναι καλός για την παιδεία, ο συντονιστής απεφάνθη πως η διακομματική συναίνεση στην ψήφιση του νόμου «πέρασε στην κοινωνία».

Θα ήθελα να δείτε αυτή τη δήλωση υπό το φως ενός ακόμη περιστατικού: με αφορμή τμήμα της συζήτησης που αφορούσε τη βρώμα, τις αφισοκολλήσεις κτλ σε ελληνικά πανεπιστήμια, ένα μέλος του κοινού, ενιστάμενο, ρώτησε: «Μα δεν μπορούν τα αμφιθέατρα να είναι καθαρά, όπως αυτό εδώ όπου βρισκόμαστε;» Σημειώνω ότι το debate λάμβανε χώρα στο θέατρο του Κολεγίου Αθηνών, του ακριβότερου ιδιωτικού σχολείου της χώρας.

Και σε αυτά τα δύο περιστατικά, ας προσθέσω τις «συγνώμες» διαφόρων φίλων και γνωστών για το γεγονός ότι ενώ θα ήθελαν να παρακολουθήσουν το αποψινό debate, τα δέκα ευρώ της εισόδου τους πέφτουν πολλά. Μολονότι εργαζόμενοι επί μακρόν – κάποιοι θα έλεγαν «με καριέρα» –, δεν έχουν να πληρώσουν το νοίκι τους και τους κόβουν το ρεύμα.

Με τα παραπάνω εικονογραφείται, νομίζω, επαρκώς ο προβληματισμός μου περί πλαισίου: αν μια τέτοια συζήτηση για την παιδεία είχε διοργανωθεί στο Πολυτεχνείο, με συντονιστή έναν δημοσιογράφο του ραδιοσταθμού Στο Κόκκινο 105,5  ή, έστω, έναν απολυμένο από τον ΣΚΑΪ, λόγου χάρη τον Άρη Χατζηστεφάνου αντί τον Νίκο Ανδρίτσο, και αν η είσοδος ήταν δωρεάν, αναρωτιέμαι αν η διακομματική συναίνεση θα «περνούσε στην κοινωνία», αναρωτιέμαι πώς θα ψήφιζε «το κοινό».

Φυσικά, κάπου εδώ περιπλέκονται κι άλλο τα πράγματα: οι θιασώτες του νέου νόμου της παιδείας, θα επιχειρηματολογούσαν ακριβώς ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν εφικτό, διότι στο Πολυτεχνείο θα πετούσαν αυγά στους δημοσιογράφους του ΣΚΑΪ και κάτι χειρότερο στον ειδικό γραμματέα του υπουργείου Παιδείας, ενώ το αμφιθέατρο δεν θα ήταν τόσο καθαρό όσο του Κολεγίου – οι μαθητές του οποίου άλλωστε αυγά πετούν μόνο στους μαθητές του Μωραΐτη και όχι σε δημοσιογράφους και ειδικούς γραμματείς. Στο Κολέγιο είναι εφικτή η ελεύθερη έκφραση, ενώ στο Πολυτεχνείο όχι!

Αποφάσισα, μολαταύτα, ότι θα συμμετάσχω στο debate. Τιμητική η πρόσκληση, ασφαλώς, αλλά και μια ευκαιρία να δοκιμαστεί το κατά πόσον όσοι ομνύουν στον φιλελευθερισμό έχουν όντως, όπως διατείνονται, την αποκλειστικότητα στον ορθό λόγο.

Ωστόσο, ας θυμόμαστε ότι συζητούμε ως ελίτ μέσα στον θεσπισμένο χώρο μιας αποκλειστικής συζήτησης. Αυτοί που μάλλον τους αφορά περισσότερο από εμάς αν «τα φάγαμε μαζί» ή όχι, δεν είναι καλεσμένοι. Για ακόμη μια φορά.

–

«Μαζί τα φάγαμε: Η ευθύνη σε μια δημοκρατία είναι πάντοτε συλλογική», debate στον Ελληνικό Κόσμο (Πειραιώς 254), σήμερα Δευτέρα 12/12, στις 19.30. Πληροφορίες και live streaming, εδώ. Το event στο facebook, εδώ . Οι διοργανωτές στο twitter: @iq2gr. Ο συντονιστής στο twitter: @andritsοs. Το hashtag για όσους θέλουν να σχολιάσουν ή να θέσουν ερωτήματα στο twitter: #iq2mazi. 

Τώρα, ο λόγος που σας το κοινοποιώ εγώ από εδώ είναι ότι, όπως θα δείτε και στο πρόγραμμα πιο κάτω, συμμετέχει και ο διαχειριστής του «Τεχνηέντως», Αυγουστίνος Ζενάκος. Και, από ό,τι έχω καταλάβει, η πρόσκληση έρχεται μάλλον σε κατάλληλη στιγμή, καθ’ ότι η νέα προσπάθεια στην οποία εμπλέκεται είναι το μηνιαίο, ανεξάρτητο δημοσιογραφικό και πολιτικό περιοδικό «Unfollow» (δείτε το στο facebook και στο twitter), το πρώτο τεύχος του οποίου θα βρίσκεται στα περίπτερα στις 14 Δεκεμβρίου. Για το «Unfollow» θα υπάρξει ανάρτηση από τον ίδιο, είμαι βέβαιος, ως τότε να σας πω ότι ξέρω, από παλαιότερες συζητήσεις μας, πως μολονότι έχει πάμπολλα ράμματα για τη γούνα των κυρίαρχων ΜΜΕ, όπου άλλωστε εργάστηκε επί δεκαετία, δεν συμφωνεί καθόλου με τον όρο «αντιπληροφόρηση» και πιστεύει στην επαγγελματική δημοσιογραφία. Περισσότερα, στην εκδήλωση. Ακολουθεί το πρόγραμμα.

3 ΧΡΟΝΙΑ ΡΑΔΙΟ ΕΝΤΑΣΗ 100,1 FM
2ήμερο ραδιοφώνου 9 & 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 
Νομική Σχολή Αθηνών

Παρασκευή 09/12 
18.00 Εκδήλωση με θέμα: «Πληροφόρηση vs Αντιπληροφόρηση: διαφορετικές οπτικές του ίδιου γεγονότος»

Ομιλητές:

Ελιάνα Καναβέλη, από το περιοδικό «Βαβυλωνία»

Αντώνης Μπρούμας, από το DLN

Αυγουστίνος Ζενάκος, από το περιοδικό «Unfollow»

20.30 Συζήτηση- Συνέλευση για τη δημιουργία ενός πανελλαδικού δικτύου ραδιοφώνου

Σάββατο 10/12
20.30 Εκδήλωση με θέμα: «Το πειρατικό κινηματικό ραδιόφωνο στην Ελλάδα, χθες και σήμερα»

Ομιλητές:

Άκης Ασπρογέρακας, Θανάσης Πιτσινέλης

Στην εκδήλωση θα παρέμβουν άτομα που αποτελούν τη ζωντανή ιστορία του ραδιοφώνου.

23.00 Πάρτυ οικονομικής ενίσχυσης